Sau một thời gian sử dụng, nhiều chiếc quạt điện bắt đầu xuất hiện những âm thanh bất thường như tiếng rè, tiếng ù ù, tiếng cạch cạch hoặc tiếng rung lớn. Ban đầu, tiếng kêu có thể chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn nhưng sau đó ngày càng rõ hơn, đặc biệt khi quạt hoạt động ở tốc độ cao

Không phải trường hợp quạt kêu to nào cũng đồng nghĩa với việc motor đã bị hỏng. Tiếng ồn có thể xuất phát từ những nguyên nhân đơn giản như ốc vít bị lỏng, cánh quạt mất cân bằng hoặc bụi bẩn tích tụ. Tuy nhiên, cũng có trường hợp liên quan đến bạc đạn, trục motor hoặc các bộ phận bên trong đã bị mòn

Việc xác định đúng vị trí và loại tiếng kêu sẽ giúp bạn tìm ra nguyên nhân nhanh hơn, tránh thay linh kiện không cần thiết

Trong bài viết này, Điện Tử Minh Hà sẽ phân tích những nguyên nhân phổ biến khiến quạt kêu to, kêu rè và hướng dẫn cách kiểm tra trước khi mang quạt đi sửa chữa.

Quạt kêu to thường có những biểu hiện nào?

Tình trạng quạt phát ra tiếng ồn có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau. Một số chiếc quạt chỉ phát ra tiếng ù hoặc rè nhẹ, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện tiếng cạch cạch, lạch cạch hoặc tiếng ma sát rõ ràng

Có trường hợp tiếng kêu chỉ xuất hiện khi bật tốc độ cao. Cũng có trường hợp quạt vừa khởi động đã phát ra tiếng bất thường

Việc xác định tiếng kêu xuất hiện ở thời điểm nào và thay đổi như thế nào theo tốc độ quạt là bước quan trọng để khoanh vùng nguyên nhân

Nếu tiếng kêu tăng dần khi tốc độ quạt tăng, cần chú ý đến cánh quạt, trục motor và các bộ phận quay. Nếu tiếng kêu xuất hiện theo từng chu kỳ hoặc có âm thanh va đập, cần kiểm tra thêm cánh, lồng và các chi tiết cơ khí.

Nguyên nhân 1: Cánh quạt bị mất cân bằng

Cánh quạt là một trong những bộ phận cần kiểm tra đầu tiên khi quạt xuất hiện tiếng ồn hoặc rung bất thường

Nếu cánh bị cong, nứt, biến dạng hoặc lắp không đúng vị trí, trọng lượng sẽ không được phân bổ đều khi quay. Khi đó, quạt có thể rung mạnh hơn và tạo ra tiếng ồn, đặc biệt ở tốc độ cao

Tình trạng này cũng có thể xảy ra khi cánh quạt bị bám quá nhiều bụi ở một khu vực, khiến trọng lượng phân bố không đều

Bạn nên ngắt nguồn điện trước khi kiểm tra cánh quạt. Quan sát xem cánh có bị nứt, cong hoặc có dấu hiệu bất thường hay không

Không nên tiếp tục sử dụng một chiếc quạt có cánh bị nứt hoặc hư hỏng vì cánh quay ở tốc độ cao có thể gây mất an toàn.

Nguyên nhân 2: Lồng quạt hoặc ốc vít bị lỏng

Một nguyên nhân khá đơn giản nhưng thường bị bỏ qua là các chi tiết cơ khí bên ngoài bị lỏng

Sau thời gian dài hoạt động, rung động liên tục có thể khiến một số ốc vít hoặc vị trí liên kết bị lỏng. Khi quạt chạy, các chi tiết này rung theo và tạo ra tiếng rè hoặc tiếng lạch cạch

Nếu tiếng kêu xuất hiện rõ khi quạt rung hoặc khi bật tốc độ cao, hãy kiểm tra lồng trước, sau đó kiểm tra các vị trí bắt vít và phần chân đế

Chỉ nên siết lại những vị trí phù hợp. Không nên cố siết quá mạnh các chi tiết nhựa vì có thể làm nứt hoặc gãy phần vỏ.

Nguyên nhân 3: Bụi bẩn tích tụ bên trong quạt

Bụi bẩn không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động mà còn có thể góp phần gây ra tiếng ồn

Sau thời gian dài sử dụng, bụi có thể bám trên cánh, lồng, trục hoặc khu vực motor. Khi lượng bụi tích tụ nhiều, khả năng tản nhiệt và chuyển động của các bộ phận cũng có thể bị ảnh hưởng

Đối với quạt sử dụng trong môi trường nhiều bụi, nên vệ sinh định kỳ thay vì chờ đến khi quạt hoạt động yếu hoặc phát ra tiếng kêu mới kiểm tra

Tuy nhiên, nếu đã vệ sinh sạch nhưng tiếng kêu vẫn còn, không nên tiếp tục quy kết nguyên nhân chỉ do bụi. Khi đó cần kiểm tra sâu hơn các bộ phận cơ khí và motor

Nếu sau khi vệ sinh, quạt không chỉ phát ra tiếng kêu mà còn có hiện tượng quay yếu hoặc tốc độ giảm, bạn có thể tham khảo thêm bài viết [Quạt quay chậm dù đã bật số lớn] để kiểm tra các nguyên nhân liên quan.

Nguyên nhân 4: Bạc đạn hoặc vòng bi motor bị mòn

Nếu quạt đã được vệ sinh, cánh quạt không bị cong và các vị trí bắt vít đều chắc chắn nhưng tiếng kêu vẫn xuất hiện, bạn nên chú ý đến bạc đạn hoặc vòng bi bên trong motor

Bạc đạn có nhiệm vụ hỗ trợ trục motor quay ổn định và giảm ma sát trong quá trình hoạt động. Sau thời gian dài sử dụng, bộ phận này có thể bị mòn, khô hoặc xuất hiện độ rơ

Khi đó, quạt thường phát ra tiếng ù, rè hoặc tiếng ma sát. Âm thanh có thể tăng lên khi bạn chuyển sang tốc độ cao

Một dấu hiệu khác là khi quạt đang chạy, phần motor có thể rung nhiều hơn bình thường. Nếu tình trạng này kéo dài, độ mòn của các bộ phận bên trong có thể tiếp tục tăng

Đối với trường hợp bạc đạn hoặc vòng bi đã hư hỏng, việc vệ sinh bên ngoài thường không thể giải quyết triệt để. Cần kiểm tra trực tiếp phần motor để xác định tình trạng và phương án xử lý.

Nguyên nhân 5: Trục motor bị khô hoặc ma sát lớn

Trục motor là bộ phận truyền chuyển động đến cánh quạt. Khi trục bị khô, bám bụi hoặc phát sinh ma sát lớn, quạt có thể phát ra tiếng kêu trong quá trình hoạt động

Tiếng kêu do ma sát thường có xu hướng rõ hơn khi quạt bắt đầu hoạt động hoặc khi tốc độ quay tăng lên

Trong một số trường hợp, người dùng có thể nhận thấy quạt quay không còn nhẹ như trước. Tuy nhiên, hiện tượng này cần được phân biệt với tình trạng tụ điện hoặc motor yếu vì các lỗi khác nhau có thể tạo ra biểu hiện tương tự

Không nên tự ý nhỏ dầu hoặc các loại dung dịch không phù hợp vào motor nếu chưa xác định được cấu tạo của quạt. Việc sử dụng sai loại dầu hoặc để dầu tiếp xúc với linh kiện điện có thể gây ra những vấn đề khác

Nếu trục motor đã có dấu hiệu mòn hoặc bị rơ, chỉ tra dầu cũng không thể giải quyết hoàn toàn nguyên nhân.

Nguyên nhân 6: Motor quạt đã xuống cấp

Sau nhiều năm sử dụng, motor có thể bị xuống cấp do hoạt động liên tục, nhiệt độ cao, bụi bẩn hoặc hao mòn cơ khí

Khi motor bắt đầu xuống cấp, quạt có thể xuất hiện nhiều biểu hiện cùng lúc như tiếng kêu lớn, rung, quay yếu hoặc nóng hơn bình thường

Nếu quạt chỉ kêu nhẹ nhưng vẫn hoạt động ổn định, bạn có thể kiểm tra và vệ sinh trước. Nhưng nếu tiếng kêu ngày càng lớn kèm theo hiện tượng nóng bất thường hoặc mùi khét, nên ngừng sử dụng để kiểm tra

Đặc biệt, không nên cố vận hành một chiếc quạt có motor phát ra tiếng kêu lớn trong thời gian dài chỉ vì quạt vẫn còn quay. Một lỗi cơ khí hoặc điện kéo dài có thể khiến các bộ phận khác chịu ảnh hưởng

Nếu quạt không chỉ kêu to mà còn xuất hiện tình trạng hoạt động chập chờn, tự dừng hoặc lúc chạy lúc không, bạn có thể tham khảo thêm bài viết [Quạt chạy lúc được lúc không] để kiểm tra các nguyên nhân liên quan.

Nguyên nhân 7: Cơ cấu đảo gió hoặc bánh răng phát ra tiếng kêu

Đối với quạt có chức năng đảo gió, tiếng kêu không nhất thiết xuất phát từ motor chính

Cơ cấu đảo gió thường có motor và các bộ phận truyền động riêng. Khi bánh răng bị mòn, kẹt hoặc gặp vấn đề, quạt có thể phát ra tiếng cạch cạch hoặc lạch cạch mỗi khi thực hiện chức năng đảo gió

Một cách đơn giản để khoanh vùng là tắt chức năng đảo gió và quan sát xem tiếng kêu có thay đổi hay không

Nếu tiếng kêu chỉ xuất hiện khi quạt đảo trái phải, cần kiểm tra cơ cấu đảo gió thay vì tập trung vào motor quay cánh

Bạn có thể xem thêm bài viết [Quạt không đảo gió – Nguyên nhân và cách khắc phục] nếu quạt đồng thời mất hoặc hoạt động bất thường ở chức năng đảo gió.

Cách xác định tiếng kêu xuất phát từ đâu?

Trước tiên, hãy đặt quạt trên một bề mặt chắc chắn và quan sát trong quá trình hoạt động. Không đưa tay hoặc vật dụng vào khu vực cánh quạt khi thiết bị đang chạy

Nếu tiếng kêu xuất hiện ngay khi cánh bắt đầu quay và tăng dần theo tốc độ, hãy kiểm tra cánh quạt, lồng quạt, trục và motor

Nếu tiếng kêu xuất hiện theo kiểu "cạch cạch" hoặc "lạch cạch" và có tính chu kỳ, cần chú ý đến các chi tiết cơ khí hoặc cơ cấu truyền động

Nếu tiếng kêu chỉ xuất hiện khi bật chức năng đảo gió, hãy kiểm tra riêng cơ cấu đảo gió

Nếu tiếng kêu đi kèm mùi khét, motor nóng bất thường hoặc quạt hoạt động chập chờn, nên ngừng sử dụng và kiểm tra phần điện.

Có nên tiếp tục sử dụng quạt khi đang kêu to?

Nếu quạt chỉ phát ra tiếng rè nhẹ do lồng hoặc một chi tiết bên ngoài bị lỏng, bạn có thể ngắt điện và kiểm tra lại các vị trí này

Tuy nhiên, nếu tiếng kêu phát ra từ motor và ngày càng lớn, không nên tiếp tục sử dụng trong thời gian dài

Đặc biệt cần ngừng sử dụng nếu quạt xuất hiện đồng thời các dấu hiệu như motor nóng bất thường, mùi khét, khói, tiếng ma sát lớn hoặc quạt tự ngắt

Việc tiếp tục vận hành trong tình trạng bất thường không giúp quạt tự hết lỗi. Ngược lại, nó có thể khiến bộ phận đang gặp vấn đề tiếp tục bị hao mòn.

Khi nào cần mang quạt đi kiểm tra?

Bạn nên tìm đến kỹ thuật viên nếu đã vệ sinh và kiểm tra các bộ phận bên ngoài nhưng tiếng kêu vẫn còn

Đặc biệt, nếu cần tháo motor, kiểm tra bạc đạn, đo điện áp, kiểm tra tụ điện hoặc bo mạch, người không có chuyên môn không nên tự thực hiện khi quạt đang được cấp điện

Việc kiểm tra đúng nguyên nhân ngay từ đầu sẽ giúp tránh tình trạng thay nhầm linh kiện. Một chiếc quạt kêu to do bạc đạn sẽ không thể khắc phục bằng cách thay bo mạch, và ngược lại

Cách khắc phục quạt kêu to theo từng nguyên nhân

Sau khi xác định được vị trí phát ra tiếng kêu, việc xử lý sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Không nên thay linh kiện ngay khi chưa xác định rõ nguyên nhân vì cùng một triệu chứng nhưng có thể xuất phát từ những bộ phận hoàn toàn khác nhau.

Nếu cánh quạt bị cong hoặc mất cân bằng

Trước tiên hãy ngắt nguồn điện và tháo cánh quạt để kiểm tra. Nếu cánh bị cong nhẹ, nứt hoặc biến dạng rõ rệt, phương án an toàn hơn là thay cánh mới đúng loại thay vì cố nắn chỉnh

Khi lắp lại, cần đảm bảo cánh được cố định chắc chắn trên trục motor và không bị lệch. Sau khi lắp xong, kiểm tra lại độ cân bằng trước khi sử dụng ở tốc độ cao

Nếu cánh đã bị nứt hoặc có dấu hiệu hư hỏng nghiêm trọng, không nên tiếp tục sử dụng vì cánh quay nhanh có thể gây mất an toàn.

Nếu lồng quạt hoặc ốc vít bị lỏng

Trường hợp này thường tương đối đơn giản. Sau khi rút phích cắm, kiểm tra các vị trí bắt vít, khung lồng và những điểm liên kết giữa các bộ phận

Nếu phát hiện vị trí bị lỏng, hãy siết lại vừa đủ chắc chắn. Không nên siết quá mạnh đối với các chi tiết bằng nhựa vì có thể làm nứt vỏ hoặc gãy chân bắt vít

Sau khi hoàn thành, cho quạt hoạt động ở tốc độ thấp để kiểm tra. Nếu tiếng rè biến mất, có thể nguyên nhân nằm ở phần cơ khí bên ngoài.

Nếu quạt bị bám nhiều bụi

Với quạt sử dụng lâu ngày, nên tháo lồng và cánh theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất để vệ sinh

Có thể sử dụng khăn mềm hoặc dụng cụ vệ sinh phù hợp để loại bỏ bụi trên cánh, lồng và các khu vực bên ngoài motor

Không nên xịt trực tiếp nước hoặc dung dịch vệ sinh vào motor, bo mạch và các bộ phận điện

Sau khi vệ sinh, cần đảm bảo các bộ phận đã khô hoàn toàn trước khi cắm điện và sử dụng lại.

Nếu bạc đạn hoặc vòng bi bị mòn

Khi tiếng kêu xuất phát từ bạc đạn hoặc vòng bi, việc vệ sinh bên ngoài thường không thể giải quyết triệt để

Bộ phận này nằm bên trong motor nên cần tháo kiểm tra để đánh giá mức độ mòn, độ rơ và tình trạng trục

Nếu bạc đạn đã bị hư hỏng, có thể cần thay thế bằng loại có thông số phù hợp. Trong trường hợp motor đã xuống cấp nhiều, việc thay hoặc sửa motor có thể phù hợp hơn tùy tình trạng thực tế

Không nên tự ý thay một loại bạc đạn chỉ vì kích thước bên ngoài tương tự. Cần xác định đúng kích thước và thông số của linh kiện đang sử dụng.

Nếu trục motor bị khô hoặc ma sát lớn

Nếu nguyên nhân chỉ là tình trạng ma sát do thiếu bôi trơn và cấu tạo motor cho phép bảo dưỡng, kỹ thuật viên có thể xử lý bằng phương pháp phù hợp

Tuy nhiên, nếu trục đã bị mòn, cong hoặc có độ rơ lớn thì việc bôi trơn chỉ có thể làm giảm tiếng kêu trong thời gian ngắn mà không xử lý được nguyên nhân gốc

Do đó, nếu quạt đã sử dụng lâu năm và tiếng kêu ngày càng lớn, nên kiểm tra toàn bộ motor thay vì chỉ tìm cách giảm tiếng ồn tạm thời.

Nếu motor quạt đã xuống cấp

Trong trường hợp motor bị hư hỏng nặng, cần đánh giá xem nên sửa chữa hay thay mới

Nếu motor vẫn còn khả năng phục hồi và linh kiện bên trong có thể thay thế, sửa chữa có thể là lựa chọn phù hợp

Nếu motor đã bị hư hỏng nhiều bộ phận hoặc chi phí sửa chữa không còn hợp lý so với giá trị của quạt, thay motor tương thích có thể là phương án tốt hơn

Việc lựa chọn linh kiện cần dựa trên model quạt và thông số thực tế, không nên chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài.

Quạt kêu to có phải do tụ điện bị hỏng không?

Không phải lúc nào quạt kêu to cũng do tụ điện

Tụ điện yếu thường liên quan nhiều hơn đến các biểu hiện như quạt khó khởi động, quay yếu hoặc tốc độ không đạt như bình thường. Trong khi đó, tiếng kêu cơ học thường liên quan đến cánh, trục, bạc đạn, motor hoặc cơ cấu truyền động

Tuy nhiên, một chiếc quạt có thể gặp nhiều vấn đề cùng lúc. Ví dụ, quạt đã sử dụng lâu năm có thể vừa bị tụ yếu vừa bị motor hoặc bạc đạn xuống cấp

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào tiếng kêu để kết luận cần thay tụ điện.

Quạt kêu to khi bật số lớn nhưng chạy số nhỏ lại bình thường là bị gì?

Nếu tiếng kêu chỉ xuất hiện rõ khi tăng tốc độ, cần kiểm tra những bộ phận chuyển động như cánh quạt, trục motor, bạc đạn và các vị trí liên kết

Khi tốc độ quay tăng, lực rung và tốc độ chuyển động của các bộ phận cũng tăng theo. Một chi tiết bị lệch hoặc có độ rơ nhỏ có thể không tạo ra tiếng đáng kể ở tốc độ thấp nhưng lại phát ra tiếng lớn khi quạt chạy nhanh

Do đó, hãy kiểm tra từ những nguyên nhân đơn giản như cánh và lồng quạt trước khi kiểm tra sâu vào motor.

Quạt kêu cạch cạch khi đảo gió thì sao?

Nếu tiếng "cạch cạch" chỉ xuất hiện khi quạt thực hiện chức năng đảo gió, nguyên nhân có thể nằm ở cơ cấu đảo gió hoặc bánh răng truyền động

Trong trường hợp này, bạn có thể tắt chức năng đảo gió để kiểm tra xem tiếng kêu có biến mất hay không

Nếu tiếng kêu biến mất khi quạt không đảo, khả năng vấn đề nằm ở cơ cấu đảo gió sẽ cao hơn

Khi nào cần ngừng sử dụng quạt ngay?

Nếu quạt chỉ phát ra tiếng rè nhẹ do một chi tiết bên ngoài bị lỏng thì chưa nhất thiết phải ngừng sử dụng lâu dài. Tuy nhiên, một số dấu hiệu bất thường cần được chú ý

Nếu quạt xuất hiện mùi khét, khói, tia lửa điện, motor nóng bất thường, tiếng ma sát rất lớn hoặc hoạt động chập chờn, hãy ngắt nguồn điện và ngừng sử dụng

Không nên tiếp tục bật quạt nhiều lần để "thử xem có hết không" nếu đã xuất hiện dấu hiệu bất thường liên quan đến điện

Đối với những lỗi cần kiểm tra bên trong motor hoặc bo mạch, nên để người có chuyên môn thực hiện.

Câu hỏi thường gặp

Quạt mới mua đã kêu to thì phải làm gì?

Nếu quạt mới mua đã phát ra tiếng kêu bất thường, bạn nên kiểm tra lại cách lắp cánh, lồng quạt và các chi tiết theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu vẫn còn tiếng kêu, nên liên hệ nơi bán hoặc trung tâm bảo hành thay vì tự tháo motor.

Quạt càng chạy càng kêu to có nguy hiểm không?

Có thể là dấu hiệu bộ phận cơ khí đang tiếp tục xuống cấp. Nếu tiếng kêu tăng dần theo thời gian, đặc biệt khi đi kèm rung, nóng hoặc mùi khét, nên ngừng sử dụng và kiểm tra.

Có thể tự sửa quạt kêu to tại nhà không?

Bạn có thể tự thực hiện những việc đơn giản như vệ sinh, kiểm tra cánh, lồng và siết lại ốc vít sau khi đã ngắt nguồn điện Các công việc liên quan đến motor, bạc đạn, tụ điện hoặc bo mạch nên được thực hiện bởi người có chuyên môn.

Thay tụ điện có hết tiếng kêu không?

Không nhất thiết. Nếu nguyên nhân tiếng kêu nằm ở cánh, trục, bạc đạn hoặc motor thì thay tụ điện sẽ không giải quyết được vấn đề.

Kết luận

Quạt kêu to, kêu rè hoặc phát ra tiếng cạch cạch là dấu hiệu không nên bỏ qua, đặc biệt khi tình trạng ngày càng nghiêm trọng

Nguyên nhân có thể đơn giản như cánh quạt mất cân bằng, lồng quạt hoặc ốc vít bị lỏng, bụi bẩn tích tụ. Trong những trường hợp khác, vấn đề có thể nằm ở bạc đạn, trục motor, motor hoặc cơ cấu đảo gió

Cách xử lý hiệu quả nhất là xác định đúng vị trí phát ra tiếng kêu trước khi thay linh kiện. Việc thay nhầm bộ phận không chỉ làm tăng chi phí mà còn có thể khiến bạn bỏ qua nguyên nhân thực sự

Nếu quạt có dấu hiệu nóng bất thường, mùi khét, khói, tia lửa hoặc hoạt động chập chờn, hãy ngắt nguồn điện và kiểm tra thiết bị trước khi tiếp tục sử dụng.