Chức năng đảo gió giúp quạt phân tán luồng gió sang nhiều hướng thay vì chỉ thổi cố định vào một vị trí. Đây là tính năng rất hữu ích trên quạt cây, quạt đứng và đặc biệt là các dòng quạt điều khiển từ xa

Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng, bạn có thể gặp tình trạng quạt vẫn quay và tạo gió bình thường nhưng không còn đảo sang trái hoặc phải. Một số trường hợp khác, quạt chỉ đảo được một hướng, đảo rất chậm hoặc phát ra tiếng kêu khi thực hiện chức năng đảo gió

Nguyên nhân của tình trạng này không nhất thiết là motor quạt bị hỏng. Cơ cấu đảo gió có nhiều bộ phận liên quan như motor đảo, bánh răng truyền động, công tắc, dây dẫn và bo mạch điều khiển. Chỉ cần một bộ phận gặp vấn đề, chức năng đảo gió có thể ngừng hoạt động

Trong bài viết này, Điện Tử Minh Hà sẽ phân tích những nguyên nhân thường gặp khiến quạt không đảo gió, hướng dẫn cách kiểm tra từng bộ phận và giúp bạn xác định khi nào có thể tự xử lý, khi nào nên thay linh kiện.

Quạt không đảo gió là dấu hiệu gì?

Khi chức năng đảo gió gặp vấn đề, biểu hiện dễ nhận thấy nhất là thân quạt không di chuyển sang trái hoặc phải mặc dù cánh quạt vẫn quay và motor chính vẫn hoạt động bình thường

Ở một số trường hợp, quạt có thể vẫn đảo nhưng tốc độ rất chậm. Quạt phải mất nhiều thời gian mới chuyển được một góc nhỏ rồi dừng lại. Đây thường là dấu hiệu cho thấy cơ cấu truyền động đang gặp vấn đề hoặc lực kéo của motor đảo gió đã suy giảm

Một trường hợp khác là quạt phát ra tiếng “tạch”, “cạch” hoặc tiếng bánh răng khi bật chức năng đảo gió nhưng thân quạt gần như không di chuyển. Khi đó, cần kiểm tra cơ cấu bánh răng và motor đảo gió thay vì chỉ tập trung vào motor quay cánh

Đối với quạt điều khiển từ xa, người dùng cũng có thể gặp tình trạng bấm nút Swing, Oscillation hoặc nút đảo gió nhưng quạt không phản hồi. Trong trường hợp này, nguyên nhân có thể nằm ở remote, mắt nhận tín hiệu hoặc bo mạch điều khiển.

Nguyên nhân 1: Chưa bật chức năng đảo gió

Đây là nguyên nhân đơn giản nhất nhưng cũng rất dễ bị bỏ qua, đặc biệt với những dòng quạt có nhiều chế độ điều khiển.

Ở quạt cơ, chức năng đảo gió có thể được kích hoạt bằng một nút nhấn hoặc cần gạt nằm phía sau thân quạt. Một số thiết kế sử dụng nút nhấn có thể kéo lên hoặc nhấn xuống để kích hoạt cơ cấu đảo

Trong khi đó, quạt điều khiển từ xa thường có nút riêng cho chức năng đảo gió. Nếu người dùng chỉ thay đổi tốc độ mà chưa kích hoạt chế độ Swing hoặc Oscillation thì quạt sẽ tiếp tục thổi cố định về một hướng

Vì vậy, trước khi tháo quạt để kiểm tra, hãy xác nhận chức năng đảo gió đã được bật đúng cách.

Nguyên nhân 2: Cơ cấu bánh răng đảo gió bị kẹt hoặc mòn

Đây là nguyên nhân thường gặp ở những chiếc quạt đã sử dụng trong thời gian dài

Bên trong cơ cấu đảo gió thường có các bánh răng nhỏ truyền chuyển động từ motor đến phần thân quạt. Sau nhiều năm hoạt động, bánh răng có thể bị mòn, nứt hoặc kẹt do bụi bẩn

Khi đó, motor vẫn có thể hoạt động nhưng chuyển động không được truyền đến thân quạt

Một dấu hiệu khá điển hình là khi bật đảo gió, bạn nghe thấy tiếng motor hoặc tiếng bánh răng hoạt động nhưng thân quạt không di chuyển

Nếu cố tiếp tục sử dụng trong tình trạng này, bánh răng có thể bị mòn hoặc gãy nghiêm trọng hơn.

Nguyên nhân 3: Motor đảo gió bị yếu hoặc hỏng

Motor đảo gió là bộ phận tạo chuyển động cho cơ cấu quay trái phải. Khi motor bị yếu, quạt có thể đảo rất chậm, chỉ đảo được một đoạn rồi dừng hoặc hoàn toàn không hoạt động

Khác với motor chính làm quay cánh quạt, motor đảo gió thường có công suất nhỏ hơn nên người dùng rất dễ bỏ qua khi kiểm tra

Nếu cánh quạt vẫn quay mạnh nhưng chức năng đảo gió hoàn toàn không hoạt động, việc kiểm tra motor đảo gió là một trong những bước cần thiết

Tuy nhiên, không nên kết luận motor hỏng ngay. Cần kiểm tra thêm nguồn cấp cho motor, dây dẫn và cơ cấu bánh răng để xác định chính xác linh kiện cần thay thế

Nếu quạt đồng thời có hiện tượng cánh quay yếu hoặc tốc độ gió giảm, bạn có thể xem thêm Quạt quay chậm dù đã bật số lớn để kiểm tra các nguyên nhân liên quan đến tụ điện, motor và hệ thống vận hành của quạt.

Nguyên nhân 4: Bo mạch điều khiển gặp sự cố

Đối với các dòng quạt điện tử hoặc quạt được trang bị điều khiển từ xa, bo mạch điều khiển có vai trò tiếp nhận và xử lý các lệnh từ người dùng. Chức năng đảo gió cũng có thể được điều khiển thông qua bo mạch này

Khi bo mạch gặp lỗi, quạt có thể vẫn hoạt động bình thường ở chức năng quay cánh nhưng không thực hiện được lệnh đảo gió. Một số trường hợp khác, quạt vẫn nhận các lệnh tăng giảm tốc độ nhưng riêng chức năng đảo gió không hoạt động

Nếu quạt trước đó vẫn đảo gió bình thường nhưng đột nhiên mất chức năng này, đặc biệt sau khi xảy ra sự cố điện hoặc sử dụng trong môi trường ẩm, bạn nên kiểm tra bo mạch và đường cấp điện cho cơ cấu đảo gió

Tuy nhiên, không nên thay bo mạch ngay khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu lỗi chỉ nằm ở motor đảo gió hoặc cơ cấu bánh răng, việc thay toàn bộ bo mạch sẽ gây tốn kém không cần thiết.

Nguyên nhân 5: Nút hoặc công tắc đảo gió bị hỏng

Ở một số dòng quạt cơ, chức năng đảo gió được điều khiển bằng nút nhấn hoặc cần gạt cơ học. Sau thời gian dài sử dụng, bộ phận này có thể bị kẹt, gãy hoặc tiếp xúc không tốt

Nếu nhấn hoặc kéo nút đảo gió nhưng không có cảm giác chuyển trạng thái, bạn nên kiểm tra cơ cấu này trước khi tháo sâu vào bên trong quạt

Trường hợp nút vẫn hoạt động nhưng quạt không đảo, nguyên nhân có thể nằm ở phần cơ cấu truyền động phía sau nút hoặc các bộ phận điện liên quan.

Nguyên nhân 6: Dây dẫn hoặc đầu nối đến motor đảo gió bị lỗi

Motor đảo gió cần được cấp điện thông qua dây dẫn và các đầu nối bên trong quạt. Nếu dây bị đứt, đầu cắm bị lỏng hoặc tiếp điểm bị oxy hóa, motor có thể không nhận đủ điện hoặc hoàn toàn không hoạt động

Lỗi này thường khó phát hiện bằng mắt thường nếu dây chỉ bị đứt ngầm bên trong lớp vỏ

Nếu quạt có thiết kế cho phép kiểm tra các đầu nối, có thể quan sát xem đầu cắm có bị lỏng, cháy xém hoặc oxy hóa hay không. Với những trường hợp cần đo điện hoặc tháo bo mạch, nên để kỹ thuật viên thực hiện nếu bạn không có kinh nghiệm về điện tử

Nếu quạt không chỉ mất chức năng đảo gió mà còn xuất hiện tình trạng hoạt động chập chờn, bạn có thể tham khảo thêm bài viết Quạt chạy lúc được lúc không để xác định nguyên nhân liên quan đến nguồn điện, công tắc, tụ điện hoặc bo mạch

Cách phân biệt lỗi motor đảo gió, bánh răng và bo mạch

Đây là bước quan trọng vì cùng một biểu hiện "quạt không đảo gió" nhưng cách sửa lại hoàn toàn khác nhau

Nếu bật chức năng đảo gió nhưng hoàn toàn không nghe thấy motor hoặc cơ cấu bên trong hoạt động, cần kiểm tra nguồn cấp, dây dẫn, công tắc và bo mạch trước

Nếu nghe thấy tiếng motor hoạt động nhưng thân quạt không di chuyển, khả năng liên quan đến bánh răng hoặc cơ cấu truyền động sẽ cao hơn

Nếu quạt đảo rất chậm, không đủ góc hoặc dừng giữa chừng, có thể cần kiểm tra motor đảo gió, cơ cấu bánh răng và tình trạng ma sát của bộ phận chuyển động

Đối với quạt điều khiển từ xa, nếu các chức năng khác trên remote vẫn hoạt động nhưng riêng chức năng đảo gió không phản hồi, cần kiểm tra lệnh điều khiển, bo mạch và phần chấp hành của chức năng đảo gió

Không nên chỉ dựa vào một biểu hiện để kết luận linh kiện hỏng.

Cách kiểm tra quạt không đảo gió tại nhà

Trước khi kiểm tra, hãy ngắt nguồn điện và rút phích cắm nếu cần tháo lắp hoặc tiếp cận các bộ phận bên trong quạt. Không nên kiểm tra phần điện khi quạt vẫn đang được cấp nguồn nếu bạn không có chuyên môn.

Bước 1: Kiểm tra chức năng đảo gió

Đầu tiên, xác nhận quạt đã được bật đúng chức năng đảo gió

Nếu sử dụng remote, hãy thử bật và tắt chức năng này vài lần. Nếu remote có đèn báo hoặc màn hình hiển thị, quan sát xem lệnh có được ghi nhận hay không

Nếu quạt có nút điều khiển trực tiếp, hãy kiểm tra nút hoặc cần gạt có hoạt động bình thường hay không.

Bước 2: Quan sát và lắng nghe khi bật đảo gió

Khi kích hoạt chức năng đảo gió, hãy chú ý xem có âm thanh từ cơ cấu bên trong hay không

Nếu hoàn toàn không có phản ứng, cần kiểm tra phần điều khiển, nguồn cấp hoặc motor

Nếu có tiếng motor nhưng thân quạt không di chuyển, nên kiểm tra bánh răng và cơ cấu truyền động

Nếu phát ra tiếng kêu lớn, tiếng bánh răng trượt hoặc tiếng "cạch cạch", không nên cố ép thân quạt quay bằng tay vì có thể làm cơ cấu bên trong hư hỏng nặng hơn.

Bước 3: Kiểm tra khả năng chuyển động của thân quạt

Sau khi đã rút điện, kiểm tra xem phần thân quạt có bị kẹt hoặc có dấu hiệu ma sát bất thường hay không

Không nên dùng lực mạnh để xoay thân quạt nếu cảm thấy bị khóa cứng

Một cơ cấu đảo gió hoạt động bình thường cần có chuyển động tương đối trơn tru. Nếu cảm thấy quá nặng hoặc bị kẹt, cần kiểm tra phần cơ khí trước khi kết luận motor bị hỏng.

Bước 4: Kiểm tra motor và cơ cấu truyền động

Nếu đã xác định lỗi không nằm ở nút điều khiển, cần kiểm tra motor đảo gió và bánh răng

Ở bước này, việc đo điện áp cấp cho motor hoặc kiểm tra linh kiện trên bo mạch cần có thiết bị và kiến thức kỹ thuật phù hợp

Nếu không có kinh nghiệm, tốt hơn hết là đưa quạt đến nơi sửa chữa thay vì tự cấp điện trực tiếp cho các bộ phận bên trong.

Khi nào nên thay motor hoặc bộ phận đảo gió?

Không phải trường hợp nào quạt không đảo gió cũng cần thay motor

Nếu motor vẫn hoạt động nhưng bánh răng bị mòn hoặc gãy, chỉ cần xử lý phần cơ cấu truyền động phù hợp

Nếu motor không hoạt động dù nguồn cấp và đường dây vẫn bình thường, có thể cần thay motor đảo gió

Nếu nguyên nhân đến từ bo mạch, cần xác định đúng model quạt và loại mạch tương thích trước khi thay thế

Bạn có thể tham khảo các mạch điều khiển quạt và linh kiện điện tử của Điện Tử Minh Hà để đối chiếu model và lựa chọn sản phẩm phù hợp

Đặc biệt với các dòng quạt Mitsubishi, Panasonic hoặc các model có thiết kế riêng, không nên chọn mạch chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài. Cần đối chiếu model quạt và chức năng mà bo mạch hỗ trợ.

Quạt không đảo gió có nên tiếp tục sử dụng?

Nếu quạt vẫn quay và tạo gió bình thường nhưng chỉ mất chức năng đảo gió, bạn vẫn có thể sử dụng quạt trong một số trường hợp. Tuy nhiên, điều này còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra sự cố

Nếu nguyên nhân chỉ nằm ở cơ cấu đảo gió bị kẹt hoặc bánh răng bị mòn, quạt có thể tiếp tục hoạt động nhưng tình trạng này không nên kéo dài. Việc để cơ cấu bên trong hoạt động không đúng trạng thái có thể khiến motor đảo gió phải làm việc bất thường và làm hư hỏng thêm các bộ phận liên quan

Nếu quạt phát ra tiếng kêu lớn, có mùi khét, nóng bất thường, có dấu hiệu chập chờn hoặc tự tắt khi đang hoạt động, bạn nên ngừng sử dụng và kiểm tra càng sớm càng tốt

Đặc biệt, không nên cố dùng tay xoay mạnh thân quạt khi cơ cấu đảo gió đang bị kẹt. Lực tác động trực tiếp có thể làm gãy bánh răng hoặc làm hỏng bộ phận truyền động.

Cách hạn chế tình trạng quạt bị hỏng chức năng đảo gió

Để chức năng đảo gió hoạt động ổn định lâu dài, việc vệ sinh và sử dụng quạt đúng cách rất quan trọng

Trong quá trình sử dụng, bụi bẩn có thể tích tụ quanh các bộ phận chuyển động và làm tăng ma sát. Vì vậy, nên vệ sinh quạt định kỳ, đặc biệt là đối với những chiếc quạt hoạt động thường xuyên trong môi trường nhiều bụi

Không nên dùng lực để ép thân quạt quay sang trái hoặc phải khi chức năng đảo gió đang được bật. Cơ cấu đảo gió được thiết kế để motor và hệ thống bánh răng thực hiện chuyển động theo giới hạn nhất định

Đối với quạt điều khiển từ xa, nên bảo quản remote ở nơi khô ráo và tránh làm rơi hoặc để nước tiếp xúc với thiết bị. Nếu remote có dấu hiệu hoạt động không ổn định, nên kiểm tra pin và tín hiệu điều khiển trước khi nghi ngờ bo mạch của quạt

Khi quạt xuất hiện tiếng kêu bất thường trong quá trình đảo gió, không nên tiếp tục sử dụng trong thời gian dài. Phát hiện và xử lý sớm thường giúp hạn chế việc phải thay nhiều linh kiện cùng lúc.

Khi nào nên thay mạch điều khiển quạt?

Không phải tất cả trường hợp quạt không đảo gió đều liên quan đến mạch điều khiển. Tuy nhiên, nếu đã kiểm tra cơ cấu đảo gió, motor, dây dẫn và các bộ phận cơ khí nhưng quạt vẫn không thực hiện lệnh, bo mạch có thể là một trong những bộ phận cần kiểm tra

Đặc biệt với các dòng quạt sử dụng điều khiển từ xa, bo mạch thường đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau như điều chỉnh tốc độ, nhận tín hiệu remote, hẹn giờ và điều khiển đảo gió

Nếu mạch bị hỏng, một hoặc nhiều chức năng của quạt có thể ngừng hoạt động

Khi thay mạch, cần xác định chính xác model quạt và loại mạch tương thích. Không nên chỉ chọn mạch dựa vào kích thước hoặc hình dạng bên ngoài vì mỗi model có thể sử dụng sơ đồ mạch, đầu nối và chức năng khác nhau

Bạn có thể tham khảo Mạch điều khiển quạt và linh kiện điện tử của Điện Tử Minh Hà để đối chiếu sản phẩm phù hợp với model quạt đang sử dụng.

Những câu hỏi thường gặp về quạt không đảo gió

Quạt vẫn quay nhưng không đảo gió là bị gì?

Nếu cánh quạt vẫn quay bình thường nhưng thân quạt không di chuyển trái phải, nguyên nhân thường liên quan đến cơ cấu đảo gió. Các bộ phận có thể gặp vấn đề gồm motor đảo gió, bánh răng, công tắc, dây dẫn hoặc bo mạch điều khiển tùy từng loại quạt.

Quạt không đảo gió có phải do motor chính bị hỏng không?

Không nhất thiết. Motor chính chịu trách nhiệm làm quay cánh quạt, trong khi chức năng đảo gió thường sử dụng một cơ cấu truyền động riêng. Vì vậy, nếu cánh vẫn quay bình thường nhưng thân quạt không đảo, chưa thể kết luận motor chính bị hỏng.

Quạt đảo gió rất chậm thì nguyên nhân là gì?

Quạt đảo gió chậm có thể liên quan đến motor đảo gió yếu, bánh răng bị mòn, cơ cấu chuyển động bị ma sát hoặc bị bụi bẩn. Cần kiểm tra từng bộ phận để xác định chính xác nguyên nhân.

Có nên tự tháo quạt để sửa không?

Nếu chỉ kiểm tra pin remote, nút điều khiển hoặc vệ sinh bên ngoài thì bạn có thể tự thực hiện. Tuy nhiên, nếu cần tháo bo mạch, đo điện áp hoặc kiểm tra linh kiện bên trong, nên thực hiện bởi người có chuyên môn để tránh nguy cơ điện giật hoặc làm hỏng thêm thiết bị.

Thay bo mạch có khắc phục được lỗi không đảo gió không?

Có thể, nhưng chỉ khi nguyên nhân thực sự nằm ở bo mạch. Nếu lỗi xuất phát từ motor đảo gió hoặc bánh răng, thay bo mạch sẽ không giải quyết được vấn đề. Vì vậy cần kiểm tra nguyên nhân trước khi thay linh kiện.

Kết luận

Quạt không đảo gió là một lỗi tương đối phổ biến, đặc biệt ở những chiếc quạt đã sử dụng trong thời gian dài. Tuy nhiên, việc mất chức năng đảo gió không đồng nghĩa với việc toàn bộ quạt đã bị hỏng

Nguyên nhân có thể bắt nguồn từ những vấn đề đơn giản như chưa bật đúng chức năng, nút điều khiển gặp vấn đề, cơ cấu bị kẹt cho đến các lỗi phức tạp hơn như motor đảo gió, bánh răng, dây dẫn hoặc bo mạch điều khiển

Việc xác định đúng nguyên nhân trước khi thay linh kiện sẽ giúp tiết kiệm chi phí và tránh thay thế những bộ phận vẫn còn hoạt động tốt

Nếu quạt của bạn đang gặp tình trạng không đảo gió và chưa xác định được nguyên nhân, hãy kiểm tra theo từng bước từ bên ngoài vào bên trong. Với những lỗi liên quan đến điện, motor hoặc bo mạch, nên để kỹ thuật viên có chuyên môn kiểm tra để đảm bảo an toàn.